Osobowa aktywność

Słownik osobowej aktywności

Słownik

osobowej aktywności

1) Osoba – stanowi osobową podmiotowość istnienia. Osoba jest stwarzana bezpośrednio przez Boga.

2)  Osobowa realność – czymś najbardziej realnym w człowieku jest osoba, która stanowi osobową podmiotowość istnienia. Dlatego cała moc sprawcza ludzkiego bytu jest skupiona i zawarta w osobie. To osoba przyczynuje wyposażenie istotowej możności człowieka. Osoba ze swoimi własnościami odpowiada za wyposażenie duchowości człowieka, czyli sprawia duchowe władze człowieka.

3)  Osobowa podmiotowość – jest zawarta w akcie istnienia urealniającym byt człowieka. Jest to podmiotowość sprawcza posiadająca realną moc sprawiania i poruszania, czyli aktywizacji władz duchowych. Osobowa podmiotowość stanowi źródło wszelkiej duchowej aktywności człowieka. To stamtąd nasze władze duchowe otrzymują impuls do realnego działania. Osobowa podmiotowość jest wyposażona we własności osobowe prawdy, dobra i piękna.

4)  Osobowe własności transcendentalne – są to własności istnienia. Stanowią one wyposażenie stwarzanego przez Boga aktu istnienia i dlatego posiadają rzeczywistą moc sprawczą, która staje się przyczyną realnego wyposażenia władz duchowych wraz z ich głównym działaniem.

5)  Aktywność osobowych własności istnienia (1) – pochodzi bezpośrednio od Boga. W akcie stwórczym własności te otrzymują zadanie przyczynowania duchowego wyposażenia natury człowieka (czyli istoty – możności istotowej). To dzięki ich sprawczej mocy, którą mają od Boga, powstają duchowe władze człowieka. Sprawcza moc własności osobowych przenika (emanuje?) w sferę możnościową tworząc tam i organizując władze duszy (potentiae animae), czyli zdolności do działania. Władze duchowe mogą dzięki temu odbierać akty osobowe płynące do nich z własności osobowych.

6)  Aktywność osobowych własności istnienia (2) – już po stworzeniu człowieka ta aktywność zależy również od relacji osobowych nawiązywanych z Bogiem i jego Świętymi. Gdy nasza osoba nawiązuje takie relacje dzięki posiadanym własnościom osobowym prawdy, dobra i piękna, wtedy moc sprawcza tych własności uaktywnia się i rozchodzi w postaci aktów osobowych kontemplacji, sumienia i upodobania.

7)  Osobowe relacje najlepiej zostały przedstawione przez Gogacza. Są to relacje, które łączą i wiążą miedzy sobą dwie różne osoby. Relacje te są zapodmiotowane we własnościach osobowych istnienia i łączą miedzy sobą analogiczne własności transcendentalne. Gogacz wyróżnił trzy takie relacje. Relacja miłości wiąże ze sobą własności dobra dwóch bytów osobowych. Relacja wiary łączy ze sobą własności prawdy, zaś relacja nadziei łączy własności piękna. Mamy więc do czynienia z trzema relacjami osobowymi analogicznie do wyróżnionych trzech własności osobowych prawdy, dobra i piękna. Gdy te relacje zostaną nawiązane, wtedy dokonuje się przepływ mocy sprawczej i zostają uruchomione akty osobowe odpowiednie dla każdej z własności. Gdy zostanie nawiązana relacja wiary, wtedy uaktywnia się nasza własność prawdy i podejmuje ona akty kontemplacji, czyli jakby przesyła aktywność realnej prawdy do władzy rozumu (intelektu). To powoduje powstanie w umyśle człowieka realnej pobudki do działania w postaci słowa prawdy. Gdy zaś zostanie nawiązana relacja miłości, wtedy uaktywnia się osobowa własność dobra, co powoduje pojawienie się aktów sumienia, które docierają do naszej woli i wywołują w niej czyny dobra, czyli miłosne działania, które popychają wolę do pragnienia osobowego dobra. Można powiedzieć, że akty sumienia pobudzają naszą wolę do realnego działania, które polega na chceniu i pragnieniu dobra. Inaczej wola może być skłonna do używania przyjemności lub kierowania się pomysłami naszego rozumu. Mamy wreszcie akty upodobania. Gdy zostanie nawiązana z inną osobą relacja nadziei, wtedy uaktywnia się własność osobowa piękna, która przesyła akty upodobania oddziałujące na naszą władzę uczuciową, co sprawia, że w uczuciowości pojawiają się przeżycia piękna, które stanowią dla niej bezpośrednią fascynację życiem. Nasza uczuciowość pod wpływem aktów upodobania zostaje nastawiona na pożądliwość życia, co objawia się tym, że człowiek jest otwarty na samo ludzkie życie i przekazywanie tego życia dalej. Bez takiej fascynacji życiem nasza uczuciowość może być skazana na podążanie za przyjemnościami ukazywanymi przez zmysły, co prowadzi prostą drogą do uzależnienia się od przyjemnych doznań.

8)  Osobowe akty – jak już pokazywaliśmy, istnieją trzy akty osobowe biorące początek ze sprawczej mocy własności osobowych prawdy, dobra i piękna. Są to akty kontemplacji, sumienia oraz upodobania. Można przyjąć, że te akty łączą naszą osobę z duchowością ludzkiej natury człowieka. Bez łączności, jaką zapewniają akty osobowe ludzka natura pozostaje w oderwaniu od osoby i działa wtedy jakby „na własną rękę”, czyli zupełnie niezależnie od osoby. Teologia podpowiada nam, ze jest to działanie upadłej natury. Dlatego naszym władzom duchowym należy przywrócić łączność z podmiotowością osoby. Temu właśnie mają służyć osobowe akty kontemplacji, sumienia i upodobania.

9)  Osobowe działanie ludzkiej natury – Żeby natura mogła podejmować osobowe działania, musi mieć bezpośredni kontakt z osobą (podmiotowością osobową). Ten związek polega na przyjmowaniu osobowych aktów pochodzących z podmiotowości istnienia. W ten sposób nasza duchowa natura powinna się poddać osobowej aktywności własności prawdy, dobra i piękna. Gdy władze duchowe przyjmą oddziaływanie aktów osobowych kontemplacji, sumienia i upodobania, wtedy dopiero pojawiają się w nich osobowe pobudki i skłonności do działania. Nasz intelekt musi przyjąć słowo prawdy, żeby mógł podejmować osobowe działanie, jakim jest mówienie prawdy. Z kolei wola musi przyjąć od sumienia czyn dobra, żeby mogła skłaniać się bezpośrednio i pragnąć osobowego dobra. Natomiast uczuciowość musi przyjąć od aktów upodobania przeżycie piękna, które prowadzi bezpośrednio do fascynacji życiem, co sprawia, że uczuciowość jest zdolna podejmować przeżycia radości i nadziei na nowe życie. Wszystko to sprawia, że naszą duchową naturę, czyli władze duchowe, stać na działania osobowe skierowane wprost do osobowej podmiotowości człowieka, a przez to chroniące ludzką osobę. Bez tej osobowej łączności nasza duchowa natura jest skazana na samorodność działań, czyli na działania zupełnie dowolne. Natura sama w sobie posiada jedynie możliwości do działania, dlatego potrzebuje odpowiedniego wsparcia i wzmocnienia. Jeśli brakuje takiego osobowego wsparcia, to wówczas władze naturalne poszukują jakiejś innej łączności z czymkolwiek realnym. Na ogół kończy się to odniesieniem do doświadczenia zmysłowego, które stanowi poznanie właściwości cielesnych posiadających ograniczony zakres realności, gdyż według nomenklatury Arystotelesowskiej posiadają status przypadłości. Zatem cała działalność natury opiera się wtedy na pozornej realności (niesamoistnej) tego, co materialne i cielesne, a nie na prawdziwej realności własności istnienia. Człowiek zostaje wówczas sprowadzony do cielesnego naturalizmu, czyli jest określany jako myślące zwierzę. A gdy nie chcemy poddawać się takim ograniczeniom realności, lecz pragniemy wznieść się gdzieś wyżej, wtedy trafiamy do świata idealnego, jaki proponuje nam myślenie. Myślenie powstało bowiem z negacji realności i stara się stworzyć dla siebie własny świat intencjonalny. Na ogół myślenie wykorzystuje do tego wszelki możliwy do pomyślenia materiał poznawczy, lecz interpretuje go po swojemu całkiem dowolnie. W ten sposób myślenie odkrywa przed nami świat możliwości, który dla człowieka pozbawionego osobowej realności wydaje się być całkiem ciekawym, a już na pewno łatwym i przyjemnym. Tak naprawdę dla naszej osoby jest to świat nieprzyjazny a nawet zgubny, gdyż możemy w nim całkiem zagubić własną osobę.

Osobowa aktywność

Narodziny moralności /1

Narodziny moralności 

- czyli osobowa aktywność człowieka

1.Zamierzamy przedstawić Państwu osobę człowieka oraz jego osobową aktywność. Musimy sobie od razu zdać sprawę, że to nie jest realność dostępna naukowemu poznaniu, czyli doświadczeniu zewnętrznemu opartemu na zmysłach. Tutaj trzeba się odwołać do doświadczenia wewnętrznego, ale w tym wypadku nie chodzi ani o refleksję, ani o introspekcję. Z osobową aktywnością mamy właśnie do czynienia w duchowym doświadczeniu wewnętrznym. Takie doświadczenie znane jest powszechnie z aktów kontemplacji i sumienia. Ale żeby zrozumieć, co wywołuje takie doświadczenie, trzeba się odwołać do samej osobowej podmiotowości.

2.Czym więc jest osoba? Osoba stanowi podmiotowość istnienia. Taką tezę jako pierwszy postawił K. Wojtyła (w artykule Personalizm tomistyczny, 1961). Bóg sprawia osobowe istnienie człowieka, które stanowi początek i zasadę realności człowieka. Stworzone istnienie jest wyposażone we własności transcendentalne. Osobową podmiotowość tworzą własności prawdy, dobra i piękna, o czym pisał Gogacz. Właśnie z racji tych własności osoba posiada moc sprawczą, która jest podstawą osobowej aktywności. Owa sprawcza moc własności osobowych najpierw przyczynuje duszę (cały porządek duchowy istoty), czyli odpowiada za powstanie i działanie władz duchowych. Osobowa aktywność stanowi oddziaływanie własności osobowych na powstałe władze duchowe. Ona nadaje tym władzom pobudkę i zachętę do działania, bez czego władze te nie byłyby zdolne do podejmowania samodzielnych działań.

3.Jeżeli zapytamy teraz, dlaczego działa osoba, to należy odpowiedzieć, że osoba działa, a właściwie sprawia akty osobowe dzięki sprawczej mocy własności osobowych. Własności prawdy, dobra i piękna czerpią i posiadają moc sprawczą od Boga, który stwarza istnienie. To powoduje, że są w stanie podejmować odpowiednią aktywność. Dlatego powiemy, że osoba działa na mocy swoich własności istnieniowych. Istnienie stanowiące początek i zasadę (arche) bytu ma charakter aktu, jak to pokazał św. Tomasz. Dlatego jego własności charakteryzują się odpowiednią aktywnością. Jest to jak najbardziej realna aktywność, której źródłem jest podmiotowość istnienia jako akt, a nie tylko istotowa możność.

4.Już starożytni filozofowie dostrzegali znaczenie dobra i piękna. Grecy mieli swój ideał kalokagathia. Platon na szczycie rzeczywistości umieścił idee Dobra i Piękna. Już później w średniowieczu sformułowano teorię własności transcendentalnych, które należy przypisać każdemu bytowi i każdej realności. Zdawano sobie sprawę, że własności transcendentalne określają byt w samej jego realności. To nie są właściwości jakichś poszczególnych kategorii bytów, ale właśnie własności wszystkich realnych bytów. Każdy realny byt posiada własność prawdy, dobra i piękna, jedności i różności (odrębności) oraz treściowości (istotowości?). Scholastyka ukuła formułę, że te własności są zamienne z bytem (ens et bonum convertuntur). Są zamienne z bytem, gdyż przysługuję istnieniu bytu, a nie jego istocie. To dzięki istnieniu byt jest dobry, piękny i prawdziwy, jest jeden i ten sam (różni się i wyodrębnia od innych) oraz jest określonym bytem o konkretnej istocie. Własności transcendentalne przysługują bytowi na miarę jego istnienia. Każdy byt posiada swoją istotę i naturę odpowiednią do sprawczej mocy istnienia. Każdy byt posiada odpowiednią naturę i działa zgodnie ze zdolnościami (władzami) tej natury. Sprawcza moc istnienia jest zawarta we własnościach transcendentalnych, które wyznaczają zakres ontyczny istoty bytu. Im doskonalsze w bycie są własności istnieniowe, tym doskonalszą istotę będzie posiadał ten byt.

Narodziny moralności /2

5.Dlatego Gogacz zaczął mówić o własnościach osobowych istnienia, które decydują o osobowym charakterze bytu ludzkiego. Punktem wyjścia dla tych ustaleń była koncepcja relacji osobowych łączących dwie osoby. Gogacz uznał, że takie relacje wykraczają poza nasze poznanie i nasze decyzje. One przebiegają na poziomie istnienia i osobowej podmiotowości. Co więc łączą lub wiążą te relacje? Otóż Profesor odpowiada, że relacje osobowe łączą miedzy sobą własności transcendentalne dwóch bytów osobowych. Osobowa prawda jednego bytu łączy się z osobową prawda drugiego bytu. Dobro z dobrem, zaś piękno z pięknem. Gogacz przyjmuje, że mamy tutaj do czynienia ze szczególną łącznością na poziomie egzystencjalnym (istnienia). Takie postawienie tej sprawy każe zarazem szukać podmiotowości osoby również na poziomie egzystencjalnym. W ten sposób osoba u Gogacza staje się podmiotowością istnienia, która łączy się z innymi osobami poprzez relacje osobowe. Można powiedzieć, że to osoba podmiotuje bezpośrednio relacje osobowe.

6.Czym są własności istnienia? Własności te określają samą aktywność istnienia. Istnienie, jak pokazał św. Tomasz, posiada status aktu urealniającego cały byt. Istnienie „działa” więc w ten sposób, że aktualizuje istotę bytu dzięki własnościom transcendentalnym. Można nawet powiedzieć, że cała moc sprawcza jest zawarta w tych własnościach i działa poprzez nie. To od mocy sprawczej własności istnienia, którą otrzymują one od Boga, zależy jakie wyposażenie istotowe otrzyma dany byt. To mogą być byty mniej lub bardziej doskonałe i aktywne, w zależności od aktywności własności transcendentalnych. Decyduje to o tym, czy byty są duchowe, duchowo-cielesne, czy tylko cielesne.

7.W przypadku człowieka mamy do czynienia z własnościami osobowymi istnienia. Moc sprawcza i aktywność tych własności tworzy to, co nazywamy osobową podmiotowością istnienia. Jeśli mówimy o osobie człowieka, że stanowi podmiotowość istnienia, to znaczy, że ten podmiot tworzą właśnie własności prawdy, dobra i piękna. Ich sprawczość i aktywność wpływa na wyposażenie duchowe człowieka, które powstaje już na poziomie istotowym. Dzięki temu człowiek rodzi się jako byt duchowy. Najlepiej jednak jest mówić, że człowieka jest uduchowioną osobą. Człowiek jest uduchowioną i wcieloną osobą, ponieważ pozostałe własności transcendentalne istnienia (Gogacz nazywa je nieosobowymi) stanowiące podmiotowość życia i moc ożywczą odpowiadają za powstanie cielesności człowieka. Można zatem przyjąć, że to własności istnieniowe sterują i zarządzają odpowiednim wyposażeniem istotowym człowieka, czyli ludzką naturą. Inaczej mówiąc, natura człowieka jest wyznaczana przez zasady określające jego realność. Dopiero w dalszej kolejności cechy indywidualne tej natury zależą od otaczającego nas środowiska przyrodniczego, czyli od różnych przyczyn drugorzędnych.