20 stycznia 2017

Słownik antropologiczno-społeczny (11-20)



11.Ale musimy sobie zdawać sprawę, że taka wspólnotowa działalność jest faktycznie oparta na osobowej aktywności człowieka. Abyśmy mogli odnaleźć i doświadczyć wspólne dobro, człowiek jako osoba powinien poczuć swoje osobowe dobro dzięki aktom sumienia. Żeby odnaleźć wspólne piękno, człowiek musi przeżyć swoje osobowe piękno. Żeby zrozumieć wspólną prawdę, człowiek musi przyjąć dzięki kontemplacji swoją osobową prawdę. Jednak tego nie zdołamy osiągnąć poprzez szkolną edukację (czyli edukację instytucjonalną). Naszej osobowej realności możemy doświadczyć tylko poprzez relacje osobowe, które tak naprawdę łączą właśnie członków wspólnoty rodzinnej.

12.Wspólnota osobowa powstaje dzięki nawiązaniu relacji osobowych wiary, miłości i nadziej. Wszystko zaczyna się od fundamentalnego słowa „Kocham Cię” potwierdzonego w sakramentalnym związku mężczyzny i kobiety (dwóch osób, które odkrywają, że łączy ich coś więcej niż naturalne powiązania). Sakrament małżeństwa jest szczególnym zatwierdzeniem i potwierdzeniem nawiązania relacji osobowych. Religijny charakter sakramentu wskazuje, że to sam Bóg łączy małżonków więzami osobowymi. To daje wspólnocie rodzinnej dodatkową moc i aktywność.

13. Osoba jest podmiotem istnienia i działania, co oznacza, że posiada moc sprawczą. Tę sprawczą moc osoba ludzka otrzymuje od Boga w akcie stworzenia. Dzięki temu może wyemanować z siebie możnościowe wyposażenie istotowe, czyli duszę połączona z ciałem zależnym od podmiotowości ożywczej (życie egzystencjalne). Podmiotowość osobowa przyczynuje więc wyposażenie duchowe (władze duchowe), zaś podmiotowość ożywcza organizuje sobie cielesność. Dlatego mówimy, że człowiek jest osobą uduchowioną i wcieloną.

14. Podmiotowość osobowa jest określona przez trzy własności transcendentalne – prawdę, dobro i piękno. Są to własności charakteryzujące podmiotowość istnienia (suppositum essendi). Te własności posiadają moc sprawczą, która pozwala im działać poprzez osobowe akty. Osobowa prawda przyczynuje akty kontemplacji, które docierają do naszego umysłu i przyjęte tam owocują słowem prawdy. Osobowe dobro sprawia akty sumienia, które przyjęte przez wolę wywołują w niej czyny dobra (potocznie mówimy o dobrych uczynkach). Wreszcie osobowe piękno sprawia akty upodobania, które napełniając naszą uczuciowość wyrażają się w przeżyciach piękna.

15. Otóż aktywność naszej osoby jest niezbędna i koniczna do tego, żeby nasze władze duchowe mogły podejmować realne działania dotyczące realności spotykanych osób. Bez tego wsparcia słowem prawdy, czynem dobra oraz przeżyciem piękna nasza duchowość staje się oderwana od swojej przyczyny i zaczyna działać na własną rękę, czyli całkowicie dowolnie, gdyż nie znajduje żadnego ukierunkowania. Władze duchowe same z siebie stanowią jedynie możności, czyli jakby możliwości działania. Możliwości działania stają się nieograniczone, lecz również nieokreślone. Potocznie nazywamy to wolnością działania. Dzisiejszy człowiek nadzwyczaj ceni sobie taką wolność działania, ale nie zdaje sobie zupełnie sprawy, że sama możliwość działania, czyli wolność, nie daje żadnej mocy sprawczej. Możemy robić najróżniejsze rzeczy, ale do realnego działania potrzebna jest rzeczywista moc. Dzięki samej wolności niczego nie osiągniemy. Musimy się wtedy odwoływać do naszego myślenia, ale myślenie również nie dotyczy rzeczywistości. Stąd zaczynamy tworzyć dowolne rzeczy lub działania. To sprawdza się wyłącznie w twórczości artystycznej. Jednak nie da się żyć realnie na zasadzie myślenia i wolności działania. To jest złudzenie współczesnego liberalizmu.

16. Żeby nasze działania miały rzeczywisty sens muszą być przyczynowane przez osobową aktywność. Dopiero gdy nasze władze duchowe otrzymają wsparcie poprzez słowo prawdy (umysł), czyn dobra (wola) oraz przeżycie piękna (uczucia), dopiero wtedy mogą działać na rzecz realności. Na gruncie wspólnotowym podejmujemy wówczas działania nastawione na realność i tworzenie realnych wartości. W ten sposób mamy do czynienia z gospodarowaniem w sferze materialnej, dalej z tworzeniem obrzędowości w sferze kulturalnej (także w sferze kultu religijnego) oraz z nauczaniem prawdy o życiu człowieka w sferze umysłowej. 


17. Nasz umysł, żeby podążać w stronę prawdy tego, co realne, musi dysponować odpowiednią pobudką i zachętą. Czymś takim staje się dla niego słowo prawdy, które pojawia się pod wpływem aktów kontemplacji. Otóż kontemplacja nie jest działalnością naszego umysłu (rozumu), lecz jest aktem osobowej prawdy, który dociera do naszego umysłu i może być tam przyjęty. Kontemplacja niesie więc ze sobą moc osobowej prawdy, jednak w umyśle nie może pojawiać się sama ta prawda, dlatego akt kontemplacji rodzi w umyśle słowo prawdy jako umysłową zdolność do ujmowania i wypowiadania prawdy (tego, co prawdziwe).


18. Podobnie nasza wola, żeby mieć siłę podejmowania czynów dobra, musi otrzymać taką zdolność i moc z zewnątrz. Tym, co przynosi jej zdolność chcenia dobra, są akty sumienia (mówi się także o prasumieniu). Akty sumienia są sprawiane przez osobowe dobro zawarte w podmiotowości istnienia. Docierają one do naszej woli i sprawiają w niej czyny dobra, które zmierzają bezpośrednio do realnego dobra (przede wszystkim do dobra osobowego innych ludzi). Dlatego możemy powiedzieć, że sumienie (akty sumienia) usprawniają bezpośrednio naszą wolę do dobrego działania (czyli do chcenia dobra). Tak rozumiane sumienie nie ma nic wspólnego z rozumem praktycznym i jego sądami. Wola działa bowiem bezpośrednio pod wpływem otrzymanego czynu dobra a nie pod wpływem jakichś sądów lub twierdzeń rozumu. Oczywiście postulat: czyń dobro a unikaj zła, jakoś stara się zobrazować całą tę sytuację, ale nie może być pobudka dla woli.


19. Zobaczmy również, jak wygląda sprawa działania naszej uczuciowości. Również nasze uczucia potrzebują pobudzenia i wsparcia realną mocą. Płynie ona do uczuciowości ze strony osobowych aktów upodobania, które aktywują w uczuciach przeżywanie piękna. Upodobanie jest aktywnym przejawem osobowego piękna. Nasze uczucia powinny być pobudzane do przeżywania piękna, gdyż dopiero wówczas podejmują realizację pięknego życia. Tak naprawdę piękne jest samo ludzkie życie i uczuciowość potrzebuje fascynacji tym pięknem życia, aby zawsze zmierzać do osiągania życia. Przecież to uczuciowość pcha nas do daru życia i raduje się z osiągnięcia nowego życia (poczęcia dziecka). Uczuciowość przynosi nam radość i nadzieję. Radujemy się bowiem z każdego ludzkiego życia.


20. Na co dzień człowiek działa w ramach wspólnoty rodzinnej. Można powiedzieć, że nie podejmuje jakichś oderwanych działań, które nie dotyczyłyby całej wspólnoty. To pokazuje zarazem, że człowiek jest osobą społeczną. Jest powołany do życia wspólnotowego, a więc zarazem społecznego. Inaczej mówiąc, ludzkie działania na co dzień dotyczą innych osób. Dlatego mają one mocny charakter osobowy. Jako osoba zwracamy się do innych osób, wspieramy te osoby i pomagamy im. Nasze działania tworzą w ten sposób krąg aktywności społecznej. Jeżeli podejmujemy pracę na rzecz wspólnoty lokalnej, to ten krąg aktywności zostaje poszerzony. Dawniej aktywność wspólnoty lokalnej (wspólnoty łączącej wiele rodzin) była bardziej oczywista i faktyczna. Dzisiaj nie jest to już tak oczywiste.

Słownik antropologiczno-społeczny (21-30)



21. Zobaczmy teraz, jak nasze działania osobowe przekładają się na szerszy wymiar społeczny. Nasze działania osobowe są zawsze nastawione na prawdę, dobro i piękno innych osób. Słowo prawdy wypowiadane przez nasz umysł dotyczy osobowej prawdy. Czyn dobra podejmowany przez naszą wolę dotyczy osobowego dobra. Natomiast przeżycie piękna, jakie cechuje naszą uczuciowość, dotyczy osobowego piękna, jakie przynosi nam samo życie. Działania osobowe podejmowane przez nasze władze duchowe dotyczą zawsze własności osobowych zawartych w osobowej podmiotowości istnienia. Te działania wyrażają bezpośrednio poszanowanie godności osobowej człowieka. Godność stanowi bowiem szczególny status naszej osoby, którą charakteryzują własności prawdy, dobra i piękna.

22. Otóż kiedy zaczynamy działać i pracować na rzecz wspólnoty (lokalnej, regionalnej lub narodowej), wtedy nasze nastawienie na poszanowanie godności człowieka staje się podstawą i pobudką dla działań wspólnotowych. Wyraża się to w gospodarowaniu, tworzeniu obrzędowości oraz w nauczaniu i głoszeniu prawdy. Całość tych działań wspólnotowych wyznacza zakres naszej ludzkiej pracy. Ludzka praca powinna być gospodarowanie dla dobra wspólnego, dalej powinna być działalnością kulturalną na rzecz tworzenia wspólnego piękna, a wreszcie powinna być działalnością edukacyjną oraz publicznym głoszeniem prawdy (co dotyczy mediów).

23. Ludzka praca powinna mieć wspólnotowy charakter, bo wówczas możemy zadbać o osobową kondycję człowieka. Gdy praca była działalnością wspólnotową, wtedy łatwo było zachować cele i powinności wspólnoty społecznej. Kiedy jednak ludzka praca stała się jedynie obsługą maszyn i urządzeń technicznych (z powodu rewolucji przemysłowej w XIX wieku), od razu znikły cele i powinności społeczne. Człowiek nie wiedząc jeszcze o tym zdał się na łaskę i niełaskę rozwoju technologicznego. Niestety technologia tak ma, że nie obchodzi jej osoba ani osobowość człowieka. Liczy się tutaj wyłącznie sprawność techniczna i umiejętność obsługi różnego sprzętu. Dlatego człowiek z podmiotu działającego i aktywnego stał się użytkownikiem sprzętu AGD i RTV. Łatwo stwierdzić, że taki człowiek nie nadaje się do aktywnego życia społecznego lub wspólnotowego. Zamienia się w oderwaną jednostkę, której alienację dostrzegł słusznie Marks. Co ciekawe, demokratyczne społeczeństwo utrwaliło jeszcze takie oderwane i wyalienowane jednostek, które funkcjonują dzisiaj jako single. Z takim człowiekiem łatwo można sobie poradzić. Można go kupić za dowolna cenę, a potem zużyć i wyrzucić.

24. Musimy się postarać przywrócić ludzkiej pracy jej wspólnotowy charakter. Inaczej zaprzepaścimy swoje osobowe człowieczeństwo. Ale trzeba pamiętać, że tego nie zrobią za nas żadne instytucje ani organizacje. Pod tym względem każdy odpowiada sam za siebie i każdy z nas musi znaleźć w sobie dość siły, żeby uratować własne człowieczeństwo. Człowiek powinien sięgnąć do doświadczenia wewnętrznego swojej osoby. Musi nawiązać realne relacje osobowe z drugą osobą. Musi przede wszystkim poczuć się osobą we wspólnocie rodzinnej, a nie traktować rodziny jak dobrze prosperujące przedsiębiorstwo. Człowiek musi ożywić swoją osobę w codziennym postępowaniu. Tutaj najlepszym źródłem życia osobowego jego Bóg w Trójcy Osób. Bóg jest dla każdego siłą i mocą osobowego życia. W tym zakresie wspierają nas również Święci Pańscy.

25. Musimy dążyć do realnego spotkania z innymi osobami. Do takiego spotkania, w którym uobecniają się sobie dwie osoby. Przeżycie takiego spotkania otwiera nas na wymiar osobowy człowieczeństwa. Niestety, najlepszym impulsem do takiego spotkania staje się cierpienie. Dopiero w cierpieniu odkrywamy swoje własne człowieczeństwo i doświadczamy człowieczeństwa innych ludzi. Dzisiaj ludzie boją się i unikają cierpienia jak ognia. Dlatego tak trudno przychodzi im odnaleźć swoje osobowe człowieczeństwo. Brakuje nam poświęcenia się dla innych cierpiących osób. A na co dzień uciekamy nawet od poszanowania godności drugiego człowieka. 

26. Jeśli nie dostrzeżemy osoby z całą jej godnością w drugim człowieku, to nie doświadczymy własnej osoby. A gdy zapominamy o własnej osobie, wtedy przestajemy działać w sposób podmiotowy, czyli sprawczy, lecz zaczynamy działać automatycznie na zasadzie odruchów emocjonalnych. Dochodzi wówczas do konfliktów i utarczek, co sprawia, że na drugim człowieku wyładowujemy swoje frustracje. To od razu stawia tamę naszemu osobowemu doświadczeniu. Nasza sfrustrowana świadomość bardzo skutecznie odcina nas do wymiaru osobowego. Nasza świadomość na ogół walczy z naszą osobą. Nie wolno poddawać się zawłaszczeniom świadomości, bo ona zawsze wyprowadzi nas na manowce.

27. Dzisiejszy człowiek żyje zwykle w świecie świadomości. Człowiek zamienił swoją duchowość w myślącą świadomość (res cogitans). To pozwala mu tworzyć wciąż nowe rozwiązania techniczne, ale zupełnie nie doskonali jego wnętrza. Współczesny człowiek żyje jakby całkowicie na zewnątrz, gdyż żyje tylko tym, co go otacza. Można stwierdzić, że człowiek ucieka dzisiaj od samego siebie w świat technologicznych gadżetów. Czy można tam znaleźć dla siebie szczęście, żeniąc się na przykład z wirtualną postacią?

28. Świadomość zawładnęła człowiekiem do tego stopnia, że przestaje on żyć i działać w realnym świecie. A przecież to, co dla człowieka najważniejsze, to jego realność a nie świadomość. Nasze życie społeczne nie dokonuje się w świadomości, chociaż media chciałyby, żeby tak było, gdyż mogą oddziaływać tylko na naszą świadomość. Człowiek nie może żyć samą świadomością. Swoje życie człowiek powinien przeżywać jak najbardziej realnie. To oznacza, że musi nauczyć się żyć osobowo i wspólnotowo.

29. Żeby pokonać naszą zwodniczą świadomość, musimy się odwołać do osobowej aktywności, którą stanowią akty kontemplacji, sumienia i upodobania. Bez tej osobowej aktywności nasza duchowość jest zdana wyłącznie na pozorną aktywność świadomości. Świadomość wypełnia myślenie, jednak myślenie wcale nie stanowi aktywnej działalności naszego umysłu. Myślenie nie dotyczy realności. Realności dotyczy nasze umysłowe poznanie wzmocnione przez akty kontemplacji. Również wola, żeby mogła chcieć realnego dobra, musi być wsparta przez akty sumienia, które sprawiają w niej czyny dobra. Z kolei nasza uczuciowość, żeby mogła przeżywać piękno realnego życia, potrzebuje pomocy aktów upodobania, które owocują w niej przeżyciami piękna. Tego wszystkiego możemy doświadczyć we własnym wnętrzu, oczywiście w łączności z innymi osobami.

30. Świadomość rozpościera przed nami zaszczyty, sukcesy i apanaże działalności zawodowej. Mami nas osiągnięciami zawodowymi i stanowiskami w firmach. Ale nie jest w stanie ofiarować nam osobowej doskonałości. Tej doskonałości nie można bowiem kupić za żadne pieniądze. Trzeba ją sobie wypracować samodzielnie w znoju i trudzie ducha, w cierpliwym poszukiwaniu realności.